Ostrość
Ostrość jest pojęciem względnym. Można by stwierdzić, że jeżeli dane zdjęcie wydaje się ostre to jest ono ostre. Niestety każde zdjęcie przy odpowiednio dużym powiększeniu staje się nieostre. Teoretycznie zależy nam, aby pojedynczy punkt został odwzorowany na błonie jako punkt. Jednak nie jest to możliwe, pojedyncze punkty tworzą na błonie tzw. Krążki. Im mniejsze są te krążki tym obraz jest bardziej ostry. Można się jeszcze pokusić o próbę oszacowanie wielkości takiego krążka, który sprawi, że obraz będzie można uznać za ostry. Zwykle wielkość krążka podaję się jako wartość względna np. dla formatu małoobrazkowego jest to 1/1500 ogniskowej normalnej. Ogniskową normalną nazywamy taką ogniskową, która w przybliżeniu jest równa przekątnej danego formatu (czyli w przypadku małego obrazka to ok. 50mm). Czyli można łatwo obliczyć wielkość bezwzględną 50 / 1500 = 0.03333 mm. Jak widać nie jest to zbyt wygórowany wymóg.
Co zrobić aby mieć ostre zdjęcia:
Starać się zminimalizować wstrząsy aparatu podczas robienia zdjęcia. Jest to najczęstsza przyczyna nieostrości. Należy tu zauważyć jedną właściwość im aparat jest lżejszy tym trudniej utrzymać go w bezruchu. Eliminować wstrząsy można na różne sposoby. Najprostszym jest umocowanie aparatu na solidnym statywie. Jednak nie zawsze statyw jest pod ręką, albo nie zawsze jest czas na rozkładanie go. Wówczas należy sobie radzić inaczej, można próbować używać różnych naturalnych elementów do oparcia o nie aparatu. Innym sposobem jest oparcie się samemu o coś stabilnego. Dobrze jest przy tym trzymać aparat i ręce jak najbliżej ciała i w chwili wyzwalania migawki wstrzymać oddech.
Zabrudzony obiektyw. Warstwa kurzu, odcisków palców na powierzchni szkła działa jak nasadka zmiękczająca (czasem jest to korzystny efekt, np. przy portretach kobiet, wówczas zbyt duża ostrość może nie być nazbyt pożądana ;).
Starać się przymykać przysłonę na ile jest to możliwe. Nie należy brać tej rady nazbyt dosłownie, bowiem większość obiektywów ostro rysuje tylko w pewnym zakresie. Najczęściej jest to zakres od 5,6 do 11. Panuje taka żartobliwa opinia, że jeżeli denko od kufla do piwa przymknąć do 8 to zdjęcie powinno wyjść ostro. A dodatkowo przy tej wartości przysłony uzyskujemy całkiem sporą głębie ostrości. Niestety jest z tym związany pewien problem. Przymykając przysłonę musimy odpowiednio wydłużyć czas ekspozycji. Dlatego trzeba tu pójść na kompromis. Ogólnie przyjmuje się, aby czas ekspozycji nie był krótszy niż odwrotność ogniskowej, czyli przy ogniskowej 50mm w miarę nieporuszone zdjęcie z ręki można zrobić przy czasie 1/50 s, natomiast przy ogniskowej 200 mm potrzebny już będzie czas przynajmniej 1/200 s lub krótszy.
Głębia ostrości
Po wyzwoleniu migawki, na błonie zostanie zarejestrowany dwuwymiarowy obraz, odzwierciedlający trójwymiarową rzeczywistość. Teraz powstaje pytanie, w jaki sposób trójwymiarowy obraz zostanie zamieniony na dwuwymiarowy. A dokładniej, w jakim zakresie przed i za obiektem, który ma być ostry, inne obiekty przestają być ostre tworząc w ten sposób przestrzeń. Oczywiste jest, że gdyby wszystkie elementy w kadrze zostały odwzorowane ostro, to powstały obraz byłby płaski. Dlatego dobrze jest odpowiednio dobrać zakres w którym elementy w kadrze będą ostre. Wspomniany zakres nazywamy głębią ostrości. I regulujemy go odpowiednie zmieniając wartość przesłony. Im przesłona jest mniejsza (otwór jest większy, bowiem wartość przesłony podajemy jako odwrotność wielkości względnej otworu) to głębia ostrości jest mniejsza. Oraz analogicznie zwiększając przesłonę (zmniejszając otwór) zwiększamy głębie ostrości. Zmniejszając otwór przesłony zmniejszamy ilość światła, czyli jednocześnie musimy odpowiednio wydłużysz czas. Zmianie przesłony o jedną działke, musi towarzyszyć dwukrotna zmiana czasu. Np. jeżeli światłomierz nam wskazał, przy przesłonie 8 (f1/8) czas 1/90 s to jeżeli zmniejszymy przysłonę do 5,6 do czas musimy skrócić o połowę czyli 1/180s a także jeżeli zwiększymy przysłonę do 11 to czas musimy skrócić do 1/45 s.
Wielkość głębi ostrości zależy dla danej przesłony jeszcze od dwóch czynników: ogniskowej oraz odległości od obiektywu. Im fotografowany obiekt jest dalej tym głębia ostrości jest większa. Dlatego zdjęcia z bliska, np. makro, wymagają dużo silniejszego przysłonięcia obiektywu niż zdjęcia z daleka. A także przy tej samej odległości obiektyw z krótszą ogniskową będzie posiadał większą głębie ostrości niż obiektyw o dłuższej ogniskowej.
Odległość hiperfokalna
Przysłanianie obiektywu daje większy przyrost głębi ostrości, za płaszczyzną ostrości niż przed. Rozkłada się to tak, że ostrość rozciąga się od ok. 1/3 zakresu przed płaszczyzną ostrości do 2/3 za. Dlatego dobrze jest mieć to na uwadze w trakcie nastawiania ostrości. Oraz dobierania głębi ostrości.
Oczywiste jest to, że jeżeli obiektyw nastawimy na nieskończoność to głębia ostrości będzie sięgać od nieskończoności do pewnej odległości w stronę aparatu. Zależy to głównie od ogniskowej oraz wartości przysłony.
Odległość między aparatem i początkiem zakresu ostrości nazywa się odległością hiperfokalną . Jeżeli obiektyw zostanie nastawiony na odległość hiperfokalną. To ostrość będzie sięgała od połowy tej odległości aż po nieskończoność.
Odległość hiperfokalną można obliczyć z następującego wzoru:
Odległość hiperfokalna = f^2/(pxd) [cm]
Gdzie:
f - ogniskowa w cm.
p - przysłona
d - średnica krązka rozproszenia wyrażona w postaci ułamka centymetra.
Przykład chcielibyśmy zrobić zdjęcie jakiegoś motywu tak, aby ostrość rozciągała się od nieskończoności możliwie jak najbliżej w stronę aparatu. Załóżmy, że wykorzystujemy obiektyw o ogniskowej 50 mm i możemy przysłonić go do wartości 8. Zakładamy, że wielkość krążka rozproszenia to 1/1500 ogniskowej obiektywu. Czyli obliczamy
Odległość hiperfokalna = (5 * 5)/(8 * 5/1500) = 937, 5 cm czyli ok. 9m.
Oznacza to, że nastawiając ostrość na odległość 9 m i przysłaniając go do 8 otrzymamy głębie ostrości od 4,5 do nieskończoności.
Inny przykład: chcielibyśmy wykonać zdjęcie tak aby ostrość zaczynała się od 3m i sięgała aż do nieskończoności. Musimy, więc obliczyć wartość przysłony:
P = f^2/( h x d ) = 5*5 / (600 * 5/1500) = 8000/600 czyli ok. 12.
Pozostaje tylko ustawić ostrość na 6 m przymknąć obiektyw do 12 (niestety czasem, gdy mamy do dyspozycji skok o tylko pół działki przesłony, ustawienie takiej wartości przesłony może nie być możliwe), wstrzymać oddech i docisnąć spust migawki a ostrość będzie nam się rozciągać od 3m do nieskończoności.
Dobrze jest sobie obliczyć wcześniej dla różnych ogniskowych oraz wartości przysłony odległości hiperfokalne, może się czasem przydać.
